Wypadek, stłuczka lub zarysowanie to widoczny skutek. Wcześniej pojawiają się jednak drobne zdarzenia: nagłe przyspieszenia, gwałtowne hamowanie, przekraczanie prędkości czy zbyt długa jazda bez odpoczynku. Analiza stylu jazdy kierowcy pozwala je rozpoznawać, oceniać i omawiać po zakończeniu przejazdu. Analiza stylu jazdy kierowcy służy prewencji i pomaga rozpoznawać oraz ograniczać drobne, niepożądane zachowania, których nagromadzenie może prowadzić do widocznych dla floty szkód, takich jak zarysowania, stłuczki czy wypadki.
Ocena stylu jazdy jako podstawa efektywnego zarządzania flotą
Moduł Safe Driving stanowi serce systemu FleetOnAir. Jego zadaniem jest identyfikowanie zachowań, które wpływają na bezpieczeństwo i ekonomikę użytkowania pojazdu, a następnie przekazywanie kierowcy informacji potrzebnych do ograniczania podobnych zdarzeń. Analiza stylu jazdy nie kończy się więc na zarejestrowaniu manewru ani na wystawieniu kierowcy pojedynczej oceny.
Punktem wyjścia jest przekazanie kierowcy kontekstu: co wydarzyło się na drodze, gdzie do tego doszło i jaką wagę miało zarejestrowane zdarzenie. Dzięki temu wynik nie pozostaje abstrakcyjną liczbą. Staje się podstawą do analizy konkretnego zachowania za kierownicą oraz do pracy nad stylem jazdy kierowcy. Przekazywane informacje mają skłonić kierowcę do krytycznej oceny własnego zachowania i refleksji nad tym, czy mógł zareagować inaczej, aby zapobiec danemu zdarzeniu.
Dla osoby zarządzającej flotą oznacza to dostęp do spójnego mechanizmu oceny. Efektywne zarządzanie nie opiera się wyłącznie na informacjach o wypadkach i szkodach, lecz przede wszystkim na wcześniejszym rozpoznawaniu drobnych, niepożądanych zachowań oraz identyfikowaniu kierowców, których styl jazdy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wypadku. Regularne monitorowanie pozwala skupić uwagę na zdarzeniach, które mogą poprzedzać poważniejsze konsekwencje. Zebrane dane tworzą spójny obraz zachowań kierowców w całej flocie i pomagają wskazać obszary wymagające poprawy.
Kluczowa idea: monitorowanie ma obejmować drobne zachowania, zanim ich nagromadzenie doprowadzi do stłuczki, wypadku albo innej szkody.
Jak analizować styl jazdy kierowcy? Dane i kontekst
Podstawą działania modułu jest urządzenie montowane w pojeździe. Zawiera ono akcelerometr, żyroskop i kartę SIM. Zbiera tak zwane dane twarde: informacje o przeciążeniach, lokalizacji oraz prędkości, z jaką porusza się samochód. Te parametry pokazują, jak pojazd zachowuje się podczas przyspieszania, hamowania i pokonywania zakrętów.
Same pomiary nie wystarczają jednak, aby analizować styl jazdy kierowcy. Na szczegółowych danych nakładana jest analiza kontekstowa, która uwzględnia rodzaj drogi, porę dnia i cechy techniczne samochodu. Analiza obejmuje również rodzaj napędu - przedni, tylny lub na cztery koła - moc pojazdu oraz rodzaj skrzyni biegów: automatyczną albo manualną.
Warunki drogowe i parametry techniczne samochodu zmieniają kontekst zarejestrowanego zdarzenia. Dlatego analiza stylu jazdy łączy dane twarde z danymi kontekstowymi. Dopiero ich analizę można przełożyć na scoring, czyli liczbowy wynik opisujący styl jazdy kierowcy.
Analiza stylu jazdy kierowcy: wynik od 0 do 10
Safe Driving Score jest prezentowany w skali od 0 do 10. Zero oznacza wartość minimalną, a dziesięć - maksymalną. Wynik jest dodatkowo przypisywany do jednej z trzech stref: czerwonej, pomarańczowej lub zielonej. Taki podział porządkuje analizę stylu jazdy i ułatwia odczytanie wyniku kierowcy.
Na scoring wpływają zachowania zarejestrowane podczas jazdy. Do zdarzeń obniżających wynik należą:
- ostre i nagłe przyspieszenia oraz niepłynne przyspieszanie,
- ostre hamowania i gwałtowne hamowanie,
- ostre zakręty,
- wstrząsy pionowe,
- przekroczenie dopuszczalnego czasu jazdy bez odpoczynku,
- przekraczanie dozwolonej prędkości względem znaków,
- przekroczenie maksymalnej dozwolonej prędkości dla danego pojazdu.
Nadmierna prędkość jest oceniana na dwóch poziomach. System FleetOnAir uwzględnia przekraczanie prędkości wynikającej ze znaków oraz przekroczenie prędkości maksymalnej ustalonej dla konkretnego pojazdu. Ograniczenia prędkości stają się zatem jednym z parametrów wpływających na analizę stylu jazdy kierowcy.
Przekroczenie prędkości dozwolonej przez znaki drogowe wpływa na scoring kierowcy, a informacje o zdarzeniu można sprawdzić w szczegółach przejazdu. Analiza uwzględnia zarówno ograniczenia obowiązujące na drodze, jak i maksymalną prędkość przypisaną do pojazdu. Administrator floty może dodatkowo ustawić tolerancję czasową, wyrażoną w sekundach, oraz tolerancję przekroczenia prędkości, określoną w km/h. Pozwala to dostosować ocenę do rzeczywistych warunków użytkowania pojazdów i ograniczyć rejestrowanie krótkotrwałych, nieznacznych przekroczeń, przy zachowaniu kontroli nad zachowaniami zwiększającymi ryzyko.
Zdarzenia są przeliczane w odniesieniu do czasu aktywnej jazdy. Ma to ograniczać faworyzowanie kierowców poruszających się głównie w trasie względem tych, którzy jeżdżą w mieście. W obu przypadkach warunki drogowe są inne, dlatego podstawą porównania staje się czas rzeczywistego prowadzenia pojazdu.
Styl jazdy kierowców a porównanie całej floty
Przeliczanie zdarzeń przez czas aktywnej jazdy porządkuje porównanie wyników kierowców. Osoba realizująca długie przejazdy poza miastem nie jest automatycznie zestawiana na takich samych zasadach z kierowcą, którego trasy przebiegają głównie w ruchu miejskim. Analiza stylu jazdy uwzględnia charakter użytkowania pojazdu, dzięki czemu porównanie stylu jazdy kierowców ma wspólną podstawę.
Dzięki temu monitoring stylu jazdy kierowców może stanowić wspólne narzędzie pracy z całą flotą. Te same rodzaje zachowań są rejestrowane dla każdego pojazdu, natomiast ich analiza uwzględnia czas aktywnej jazdy oraz kontekst. Analiza stylu jazdy kierowców nie odbywa się zatem w oderwaniu od sposobu wykorzystywania samochodu. Jest to ważne również wtedy, gdy wynik jest wykorzystywany w modułach motywacyjnych lub rywalizacji między kierowcami.
Analiza stylu jazdy w aplikacji mobilnej
Scoring jest przekazywany kierowcy za pomocą aplikacji mobilnej FleetOnAir. Jeżeli po zakończeniu trasy system wykryje zdarzenia, kierowca otrzymuje powiadomienie PUSH. Po jego otwarciu przechodzi do szczegółów w aplikacji mobilnej, gdzie może sprawdzić miejsce zdarzenia, jego rodzaj oraz wagę.
Taki mechanizm skraca dystans między zachowaniem na drodze a jego analizą. Kierowca może przeanalizować świeżo zakończony przejazd i zastanowić się, czy w danej sytuacji dało się zareagować inaczej. Analiza stylu jazdy kierowcy jest dzięki temu powiązana z konkretnym miejscem i konkretnym zdarzeniem, a nie wyłącznie z ogólnym wynikiem.
Powtarzana po przejazdach informacja zwrotna ma tworzyć codzienny microlearning i uczyć jazdy defensywnej. Kierowca otrzymuje w aplikacji mobilnej szczegółowe dane odnoszące się do jego przejazdu, dlatego może analizować styl jazdy bez odrywania wyniku od rzeczywistej sytuacji.
Agresywny styl jazdy: żółte światło i gwałtowne hamowanie
Agresywny styl jazdy może ujawniać się w powtarzających się sekwencjach nagłych przyspieszeń, gwałtownych hamowań i ostrego pokonywania zakrętów. Seria nagłych przyspieszeń wpływa na wynik tak samo jak inne rejestrowane zdarzenia. Pojedynczy manewr powinien być jednak analizowany w kontekście. Dobrym przykładem jest gwałtowne hamowanie po zapaleniu się żółtego światła.
Z perspektywy kierowcy sytuacja może wyglądać jak wybór pomiędzy gwałtownym zatrzymaniem a przejazdem przez skrzyżowanie. Analiza stylu jazdy kieruje jednak uwagę na wcześniejszy etap: obserwowanie drogi i sygnalizacji, ocenę, jak długo pali się dane światło, oraz dostosowanie prędkości pojazdu do sytuacji.
Kierowca mógł wcześniej odpuścić gaz albo rozpocząć hamowanie silnikiem, nie doprowadzając do konieczności ostrego hamowania. Ten przykład pokazuje, jak analizować styl jazdy kierowcy bez ograniczania analizy do samego manewru. Znaczenie mają również wcześniejsze decyzje podejmowane za kierownicą.
Celem jest stopniowe ograniczanie sytuacji, w których nagłe przyspieszanie lub hamowanie staje się konieczne. Taka analiza pozwala kierowcy rozpoznać, które zachowania obniżają jego wynik i w jaki sposób może wcześniej zareagować na warunki drogowe.
Regularne monitorowanie stylu jazdy a poprawa bezpieczeństwa
Działanie modułu można przedstawić za pomocą modelu piramidy bezpieczeństwa. Safe Driving koncentruje się na jej dolnej części: identyfikowaniu i ograniczaniu drobnych zdarzeń, które - gdy się nawarstwiają - mogą prowadzić do szkody lżejszej lub poważniejszej. Regularne monitorowanie ma w ten sposób służyć poprawie bezpieczeństwa i zmniejszać ryzyko wypadków.
Dla całej floty oznacza to możliwość pracy nad zachowaniami zanim pojawi się szkoda. Monitorowanie stylu jazdy kierowców nie ogranicza się do liczenia gwałtownych hamowań czy przekroczeń prędkości. Najważniejsza jest analiza stylu jazdy kierowców, wskazanie kierowcy miejsca zdarzenia i przekazanie informacji, która pomaga zmienić sposób prowadzenia pojazdu. Taki styl jazdy może być rozwijany stopniowo w celu poprawy bezpieczeństwa kolejnych przejazdów oraz dalszej poprawy bezpieczeństwa całej floty.
Ekonomiczny styl jazdy a zużycie paliwa
Średnie zużycie paliwa nie jest wystarczającym wskaźnikiem do obiektywnego porównywania kierowców. Na spalanie wpływają nie tylko przyspieszanie, hamowanie czy przekraczanie prędkości, lecz także warunki, w których użytkowany jest pojazd, oraz jego parametry techniczne. Znaczenie mają rodzaj terenu, jazda w mieście lub po drogach krajowych, a także rodzaj samochodu, typ silnika i jego pojemność. Część tych czynników pozostaje poza wpływem kierowcy, dlatego wyższe spalanie nie musi oznaczać mniej ekonomicznego stylu jazdy.
Safe Driving pozwala oceniać zachowania za kierownicą z uwzględnieniem kontekstu przejazdu, zamiast opierać porównanie wyłącznie na zużyciu paliwa. Wynik w zielonej strefie, od 8 do 10 punktów, wskazuje na bezpieczny i ekonomiczny sposób prowadzenia pojazdu. Nie oznacza jednak, że taki kierowca zawsze będzie miał niższe średnie spalanie we flocie.
Zależność między oceną a spalaniem można trafniej interpretować przy porównywaniu kierowców korzystających z takich samych samochodów w podobnych warunkach. Wówczas wynik Safe Driving odzwierciedla zachowania, które przyczyniają się do większego zużycia paliwa. Ważne jest jednak rozróżnienie tych dwóch wskaźników: styl jazdy wpływa na spalanie, ale samo średnie zużycie paliwa nie wpływa na ocenę Safe Driving. Wynik powstaje na podstawie analizowanych zachowań kierowcy i kontekstu, w którym do nich dochodzi.
Ocena stylu jazdy w zarządzaniu flotą
Safe Driving jest fundamentem, na którym mogą być budowane kolejne elementy zarządzania. Należą do nich moduły motywacyjne, grywalizacja między kierowcami oraz funkcje łączące przejazdy do celów prywatnych ze stylem jazdy.
Sam system telematyczny nie wystarczy, aby trwale zmienić zachowania kierowców. Z czasem regularne powiadomienia i oceny mogą spowszednieć, a początkowe zaangażowanie ustąpić rutynie. Jeżeli za wynikiem Safe Driving nie idą nagrody ani inne konsekwencje, motywacja pracowników do utrzymywania wysokiej oceny może stopniowo maleć.
Dlatego Safe Driving stanowi punkt wyjścia dla kolejnych elementów zarządzania flotą, takich jak moduły motywacyjne, grywalizacja między kierowcami czy powiązanie rozliczania przejazdów prywatnych z oceną stylu jazdy. Ich zadaniem jest podtrzymywanie zaangażowania kierowców i motywacji do osiągania dobrych wyników, tak aby praca nad bezpiecznym i ekonomicznym prowadzeniem pojazdu nie kończyła się wraz z pierwszym okresem korzystania z systemu.
W każdym z tych przypadków punktem odniesienia pozostaje ten sam mechanizm: dane z pojazdu, analiza warunków jazdy, scoring oraz informacja zwrotna przekazywana kierowcy w aplikacji. Dzięki temu analiza stylu jazdy nie jest odizolowaną funkcją, lecz rdzeniem szerszego systemu pracy z kierowcą. W ten sposób możliwe jest lepsze zarządzanie całą flotą, a styl jazdy kierowców może być oceniany według spójnych zasad.
FleetOnAir: dane, które wspierają bezpieczniejszą flotę
FleetOnAir łączy dane z pojazdów, scoring Safe Driving oraz informację zwrotną dla kierowców w jednym rozwiązaniu. Jeżeli celem organizacji jest ograniczenie niepożądanych zachowań, poprawa bezpieczeństwa i lepsza kontrola nad ekonomiką floty, FleetOnAir jest do tego doskonałym narzędziem.
